गाउँको विकासमा बाटोको भूमिका
कार्तिक २१नवलपरासी
नेपालजस्तो पहाडी, हिमाली र तराई भूगोलले भरिएको देशमा ग्रामीण क्षेत्रहरूको विकासको लागि यातायात र बाटोको महत्त्व अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। गाउँको विकासमा सडक मार्गको सञ्जालको स्थापना र सुधारले समाजको समग्र आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक जीवनमा ठूला परिवर्तन ल्याएको छ।
गाउँमा सडक सञ्जालको विकासले मुख्यतया कृषिको व्यावसायीकरणमा ठूलो भूमिका खेल्छ। ग्रामीण क्षेत्रहरूमा उत्पादन हुने अन्न, तरकारी, फलफूल र अन्य कृषि उत्पादनलाई बजारसम्म पुर्याउन सहज हुँदा किसानहरूले उचित मूल्य पाउन सक्छन्। सहर र बजारसँग जोडिने सहज पहुँचले गर्दा उत्पादनको मूल्यवृद्धि हुन्छ र किसानको आम्दानीमा वृद्धि हुन्छ। बाटोले गर्दा कृषि मात्र नभएर लघु उद्योग र घरेलु व्यवसायहरू पनि फस्टाउन थाल्छन्, जसले गाउँका युवाहरूलाई रोजगारका अवसर सिर्जना गर्नमा सहयोग पुर्याउँछ।
शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि सडकले ठूलो सहयोग पुर्याएको छ। पहिला ग्रामीण क्षेत्रमा विद्यालय र अस्पतालसम्म पुग्न कठिनाइ थियो। तर, अहिले सडक सञ्जालको विस्तारले गर्दा विद्यार्थीहरूलाई विद्यालय जान सजिलो भएको छ भने बिरामीहरूलाई समयमा अस्पताल पुर्याउन सकिन्छ। विशेषगरी गर्भवती महिला, वृद्धवृद्धा र आपत्कालीन अवस्थामा रहेका बिरामीहरूको जीवन बचाउन सडकको पहुँचले महत्त्वपूर्ण योगदान दिएको छ।
सडकले पर्यटन क्षेत्रको विकासमा पनि सहयोग पुर्याउँछ। नेपालको गाउँगाउँमा रहेका धार्मिक तथा प्राकृतिक सम्पदाहरूमा पहुँच बढ्दा ग्रामीण पर्यटनको सम्भावना खुल्छ। यसले गाउँको स्थानीय अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउँछ र स्थानीय जनताको आयआर्जनमा सहयोग पुर्याउँछ।
गाउँमा बाटोको विकासले सांस्कृतिक आदानप्रदान र सामाजिक सम्बन्धमा पनि सुधार ल्याएको छ। विभिन्न स्थानबाट आउने मानिसहरूको आवतजावतले गर्दा गाउँमा नयाँ विचार र प्रविधिको आगमन हुन्छ, जसले गाउँको जीवनशैलीलाई आधुनिक बनाउन सहयोग गर्छ। साथै, सहरसँगको पहुँचले गर्दा गाउँका मानिसहरूलाई नयाँ अवसरहरूको जानकारी प्राप्त हुन्छ र उनीहरूलाई शैक्षिक, आर्थिक र व्यवसायिक क्षेत्रमा अघि बढ्न प्रेरणा मिल्छ।
तथापि, ग्रामीण क्षेत्रका बाटाहरू अझै अपूर्ण अवस्थामा छन्। वर्षायाममा कच्ची सडक बग्ने, पहिरोले सडक अवरुद्ध हुने, र हिउँदमा यात्रा गर्न कठिनाइ हुने समस्या हटाउन दीर्घकालीन योजना आवश्यक छ। सरकारले ग्रामीण भेगको सडक सञ्जालको स्तरोन्नति गर्दै ढल, नाली र पुलपुलेस निर्माणमा ध्यान दिए मात्र गाउँको समग्र विकास सम्भव हुनेछ।
अतः गाउँको विकासमा बाटोको भूमिका अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छ। यो केवल यातायातको माध्यम मात्र नभएर ग्रामीण समृद्धिको मूल आधार हो।
लेखक :बलवन्त कुर्मी उपप्राध्यापक, त्रिभुवन विश्वविद्यालय
Comments